Een documentaire maken, deel IV

Nu we onze documentaire hebben teruggebracht van uren aan opnamemateriaal tot slechts de scènes die we nodig hebben, is het tijd om alles in elkaar te zetten met behulp van gesproken tekst, muziek en bijschriften.

Scripts en gesproken tekst

(Vergroten)

Waarschijnlijk zult u merken dat er delen van het verhaal ontbreken wanneer u uw feitelijke film hebt gemonteerd. In andere woorden, de interviews en beelden kunnen een deel van het verhaal vertellen, maar andere delen zullen moeten worden verhelderd, uitgelegd of eenvoudig aan elkaar worden gekoppeld, zodat ze begrijpelijk en vloeiend worden.

Daar komt u, de filmmaker, bij kijken. U geeft uw eigen perspectief op wat er in de film gebeurt en laat de film het verhaal vertellen dat u wilt vertellen. U kunt dit op verschillende manieren doen, maar gewoonlijk worden hiervoor tekstschermen of een ingesproken voice-over gebruikt.

Als u vindt dat het verhaal van uw film grotendeels begrijpelijk is en enkel een beetje uitleg nodig heeft, kunt u daarvoor een paar tekstschermen gebruiken (het belangrijkste hierbij is om het kort te houden - maximaal 30 woorden per keer op het scherm).

Meestal zult u echter een script moeten schrijven en een voice-over moeten opnemen. Houd hierbij rekening met het volgende:

1	Snelheid: de meeste vertellers spreken met een snelheid van 100-120 worden per minuut. Schrijf dus duidelijk en bondig.
2	Taal: houd het taalgebruik eenvoudig en direct. Veel bijvoeglijke naamwoorden en bloemrijke beschrijvingen leiden af.
3	Herhaling: zorg dat u niet steeds de dingen herhaalt die uw geïnterviewden net hebben gezegd. Probeer in elke zin iets nieuws te zeggen.
4	Respect: respecteer de intelligentie van uw kijkers. Er is niets erger dan naar een programma kijken waarin u wordt toegesproken alsof u achterlijk was. De beste documentaires versimpelen het verhaal niet teveel.
5	Wie bent u? Beslis wie u bent als verteller - een onpartijdige toeschouwer of onderdeel van de actie. Als de film deels gaat over hoe u de film hebt gemaakt (zoals de films van Michael Moore of Louis Theroux), kunt u zelf in beeld verschijnen en informele spreektaal gebruiken. Als de verteller geen deel uitmaakt van de actie (zoals in films van David Attenborough), spreekt u onafhankelijker en formeler.
6	Dekkende opnamen: tenzij de verteller in beeld is, moet er iets anders in beeld zijn. Kies relevante opnamen en denk eraan daarnaar indien nodig te verwijzen in het script.

Sfeer

(Vergroten)

De verteller maakt het verhaal van uw film tot een geheel, maar ook hierbij zijn veranderingen van tempo en sfeer noodzakelijk. U kunt een hiermee een heel eind komen met uw opnamen en de inhoud van het verhaal, maar het kiezen van de juiste muziek om in en uit te faden over visuele montages of zachtjes onder de gesproken tekst te laten afspelen kan helpen bij het bepalen van de sfeer.

U kunt geen commerciële muziek gebruiken voor een productie die u in het openbaar wilt vertonen (op YouTube plaatsen valt hier ook onder). U kunt wel voor weinig geld rechtenvrije muziek kopen op sites als www.productiontrax.com, die u voor al uw videowerk kunt gebruiken.

Het belangrijkste hierbij uw scènes niet te laten overheersen door de muziek, of de kijker teveel 'voor te schrijven' hoe die zich bij een scène zou moeten voelen als dat niet duidelijk wordt door het verhaal. Gebruik muziek om te benadrukken wat er in de film gebeurt, niet om emotie of opwinding 'erin te plakken' wanneer dat niet op zijn plaats is.

Muziek kan een geluidseffect zijn, en geluidseffecten kunnen muziek zijn. Stilte, of het originele geluid van uw video kan even effectief zijn als muziek. Probeer de audio als één geheel te zien.

Volgende maand

Volgende maand, in het laatste deel van onze serie, laten we u zien wat u met uw documentaire kunt doen wanneer die eenmaal klaar is.

Ook in deze serie:

Een documentaire maken, deel I - Plannen

Een documentaire maken, deel II - Opnemen

Een documentaire maken, deel III - Monteren

* Aanbieding geldig tot 30 april 2009.