Een documentaire maken – deel II

In de workshop over het maken van documentairefilms van vorige maand hebben we gekeken naar het plannen van uw documentaireproject. Deze maand behandelen we het opnemen van feitelijke programma’s op locatie. Als u ooit bent thuisgekomen na een dag filmen om te ontdekken dat uw materiaal moeilijk op een zinnige manier te monteren was, dan hebt u wellicht iets aan deze tips.

Evenementen

(klik om te vergroten)

Als u iets documenteert dat op dat moment voor uw neus gebeurt, of het nu een geplande gebeurtenis is of een spontaan iets, dan zult u nooit precies weten wat er het volgende moment gaat gebeuren. Dat betekent dat u moet plannen. U moet zo veel mogelijk weten wat u kunt verwachten dat er gebeurt, en hoe u dit gaat filmen, waarbij u van tevoren besluit waar uzelf en de camera zich zullen bevinden en een lijst maakt van de opnamen en cutaways die u wilt maken.

Dit is nog belangrijker wanneer dingen plotseling veranderen en u direct moet reageren, want als u weet wat u absoluut nodig hebt kunt u veel sneller reageren wanneer zich onverwachte gebeurtenissen voordoen.

Probeer altijd een mix te krijgen van opnamen veraf waarin u de hele scène opneemt, en van close-ups van details. Beperk de camerabewegingen tot een minimum, en probeer indien mogelijk 10 seconden of meer voor en na elke camerabeweging op te nemen zodat u meer mogelijkheden hebt bij de montage. Zorg er tot slot voor dat elke opname minimaal 10 seconden duurt. Een cutaway van 2 seconden is maar zelden bruikbaar.

Interviews

In een interview hebt u enige controle over de opnameomgeving, dus maak daar gebruik van. Probeer de belichting goed te krijgen, de opname goed op te stellen en geluid van buitenaf (met name muziek) uit te sluiten. Hoe u de opname ook inkadert, plaats de ogen van uw subject op ongeveer een derde van de bovenkant van het beeld en zorg dat deze de interviewer aankijkt en niet in de camera kijkt. Stel open vragen die niet met een simpel ja of nee beantwoord kunnen worden, en houd altijd een notitie bij de hand met een paar verschillende manieren waarop u elke belangrijke vraag kunt stellen, zodat u de antwoorden in verschillende bewoordingen kunt opnemen.

Cutaways

(klik om te vergroten)

Wat u ook aan het filmen bent, u wilt zich natuurlijk concentreren op de belangrijkste actie. Zorg er echter voor dat u daarnaast zoveel mogelijk cutaway-opnamen maakt als u maar kunt. Cutaways zijn onontbeerlijk om tijdens de montage de rest van de actie in context te plaatsen en te zorgen dat u deze op de gewenste manier kunt monteren. Een scène van een sportevenement is bijvoorbeeld veel makkelijker te monteren als u enkele opnamen van het publiek erin kunt monteren. Op dezelfde manier maken een paar opnamen van de handgebaren van de geïnterviewde, of zelfs van de kamer waarin deze zich bevindt uw interview een stuk eenvoudiger te monteren.

Geluid

(klik om te vergroten)

Als er iets is dat een professionele videoproductie onderscheidt van een amateurvideo, dan is het wel de geluidskwaliteit. Als u niet kunt verstaan wat de geïnterviewde zegt, doet het er verder weinig toe hoe interessant deze is of wat hij of zij te vertellen heeft. Aan de andere kant kunt u, als de geluidskwaliteit helder en duidelijk is, wegkomen met instabiel camerawerk, gebrek aan focus of slecht ingekaderde opnamen.

Geluid is vaak het laatste waar u aan denkt tijdens het opnemen, maar in werkelijkheid zou u daar juist te allen tijde rekening mee moeten houden. Zelfs als u een camera hebt van behoorlijk goede kwaliteit is de kans groot dat de microfoon er een is voor algemene doeleinden, ontworpen om geluid op te pikken van overal eromheen. Wanneer u zich wilt concentreren op één bepaald geluid – bijvoorbeeld de stem van de geïnterviewde – dan is dat een slechte zaak.

Voor interviews kunt u het geluidsprobleem snel een goedkoop oplossen. Een opspeldmicrofoon kost ongeveer € 35 en kan direct op de microfooningang van uw camcorder worden aangesloten. Deze neemt alleen geluid op van ongeveer 30 cm eromheen, zodat u zelfs bij een opname langs een drukke weg maar heel weinig verkeersgeluiden zult opnemen.

Als u een goede microfoon zoekt voor allerlei doeleinden, kunt u een lange dunne richtmicrofoon proberen die u aansluit op de ‘schoenaansluiting’ bovenop uw camcorder. Deze zijn duurder, maar speciaal ontworpen om alleen geluid van recht ervoor op te nemen.

Film altijd met een op de camera aangesloten koptelefoon op, zodat u het geluid kunt monitoren, en wees niet bang de opname over te doen als u niet tevreden bent met het resultaat.

Volgende maand

Volgende maand gaan we ons materiaal monteren om een boeiend feitelijk verhaal te vertellen.